دیسک کمر؛ اطلاعاتی در اینباره که همین امروز باید بدانید

کمر

درد دیسک کمر از آن دسته دردهای امان‌بر است که طبیعتا کسی دلش نمی‌خواهد آن را تجربه کند یا هر روزش را با آن بگذراند. برای همین از ابتدای این مطلب به شما توصیه می‌کنیم تا برای بررسی و درمان به متخصص ارتوپدی مراجعه کنید تا هرچه زودتر در مسیر بهبودی قرار بگیرید.

اما به‌منظور پیش‌آگاهی لازم است تا درباره دیسک کمر، علائم و درمان آن بدانید. به‌همین منظور در این مقاله از مجله دکتردکتر در اینباره گفته‌ایم؛ با ما همراه باشید.

آنچه در این مقاله خواهید خواند
دیسک کمر چیست؟

علائم دیسک کمر چیست؟

احساس درد در بازوها یا پاها
بی‌حسی یا مور مور شدن
ضعف عضلانی
انواع دیسک کمر

ترک‌های دیسک کمر
دیسک کم‌آب
برجستگی دیسک کمر
دیسک بیرون‌زده
فتق دیسک کمر
دیسک مهاجر
دیسک جدا شده
چه زمانی باید به دکتر مراجعه کنیم؟

دلیل دیسک کمر
ریسک فاکتورهای ابتلا به دیسک کمر

وزن خود را مدیریت کنید
مراقب فعالیت‌های فیزیکی روزانه خود باشید
ژنتیک را دست کم نگیرید
عوارض جانبی دیسک کمر
تشخیص دیسک کمر

پیشگیری از دیسک کمر
درمان دیسک کمر

در زمان درمان دیسک کمر، هوشیار باشید!

دیسک کمر چیست؟

فتق دیسک (herniated disk) که به‌صورت عمومی به آن بیماری دیسک کمر نیز گفته می‌شود، به معنای وجود مشکل در دیسک‌های بین مهره‌ایست که با روی هم قرارگرفتن آن‌­ها ستون فقرات تشکیل می‌شود. ساختار دیسک ستون فقرات بدن انسان بدین صورت است که مرکز آن نرم و مشابه دونات ژله‌ای است؛ اما لایه بیرونی آن سفت و محکم است.

بیماری دیسک کمر یا فتق دیسک زمانی رخ می­‌دهد که غشاء بیرونی دیسک ضعیف شده باشد یا آسیب ببیند و در اثر آن قسمت درونی که نرم و ژله‌ای است از قسمت پارگی بیرون بزند.

فتق دیسک، اعصاب مجاور خود را تحریک می­‌کند و باعث به وجود آمدن درد کمر، بی‌حسی و ضعف در بازوها و پاها می­‌شود. ممکن است بسیاری از افرادی که به این بیماری مبتلا می­‌شوند، علائم ذکر شده را مشاهده نکنند. همچنین بسیاری از افراد مبتلا هم نیاز به عمل جراحی نخواهند داشت.

علائم دیسک کمر چیست؟

اکثرا فتق دیسک کمر در قسمت پایینی رخ می­‌دهد اما با این حال ممکن است در بخش ستون فقرات گردنی نیز ایجاد شوند. بیشترین علائم رایج فتق دیسک عبارتند از:

احساس درد در بازوها یا پاها

اگر فتق دیسک در کمر شما رخ بدهد، معمولا در قسمت باسن، ران و ماهیچه خود بیشترین درد را احساس می­کنید. همچنین ممکن است این درد در دیگر بخش‌های پا احساس شود. البته اگر فتق دیسک در گردن شما رخ بدهد، معمولا شدت درد را در بازوها و شانه‌های خود احساس خواهید کرد. حتی ممکن است در مواقعی که عطسه یا سرفه می­‌کنید یا زمانی که حالت ستون فقرات خود را تغییر می­‌دهید، این درد به قسمت‌های پایینی بازو و پای شما شلیک شود.

بی‌حسی یا مور مور شدن

افرادی که به فتق دیسک کمر مبتلا هستند معمولا بی حسی یا مور مور شدن را در بدن خود احساس می‌کنند.

ضعف عضلانی

عضلات قسمت آسیب دیده در اثر صدمه دیدن اعصاب، به مرور ضعیف خواهند شد. این موضوع باعث کاهش توانایی شما در جابجایی یا نگهداشتن وسایل می­شود. این یکی از رایج ترین مشکلاتی است که بیرون زدگی دیسک کمر ایجاد خواهد کرد.

ممکن است متوجه نشوید به فتق دیسک مبتلا شده‌اید. گاهی ممکن است بیماری فتق دیسک بدون آن که در تصویر­برداری نخاع نشانه‌ای از خود بروز دهد، در افراد مشاهده شود.

 

انواع دیسک کمر

هفت نوع مختلف از دیسک کمر وجود دارد که امکان ابتلا به آن‌ها بسیار بالا است:

ترک‌های دیسک کمر

با بالا رفتن سن، ترک‌هایی روی دیسک به‌وجود می‌آید که البته به‌خاطر خاصیت ترمیمی این بخش از بدن، ترمیم می‌شوند. ولی به‌مرور که دیسک آب خود را از دست داد و از حالت دیسک کمر خفیف خارج شد، این تر‌ها در در جهت طولی و هم در جهت عرضی و جهت شعاعی مشکل ایجاد خواهند کرد.

دیسک کم‌آب

دیسک کم آب یا دیسک دژنره نوعی از دیسک کمر است که که در ام آر آی به عنوان دیسک سیاه ( black disc ) معروف شده است. در این نوع حالت، دیسک خاصیت اسفنجی خود را از دست می‌دهد و به‌مرور سفت‌تر می‌شود.

برجستگی دیسک کمر

به‌مرور زمان شکاف بین دیسک‌ها گشاد می‌شود و هسته دیسک از داخل حلقه بیرون می‌زند. البته همه حلقه‎‌ها به این حالت دچار نمی‌شوند و برخی از آن‌ها برجسته می‌شوند. در این حالت دیسک برجسته (bulged )  رخ داده است.

دیسک بیرون‌زده

دیسک بیرون زده به‌این صورت است که دیسک بیشتر از حالت عادی خود بیرون می‌زند و قاعده دیسک باریک‌‌تر و کمتر از ارتفاع قسمت بیرون زده می‌شود.

فتق دیسک کمر

فتق دیسک کمر یا پارگی دیسک کمر حالتی است که هر 16 لایه حلقه دیسک کمر پاره می‌شود. البته گاهی هم ممکن است دیسک در نقطه خاصی پاره شود.

دیسک مهاجر

این حالت از دیسک کمر به‌این صورت است که دیسک بیرون‌زده تحرک داشته باشد. در این حالت، دیسک به‌شکل عمودی پاره می‌شود و با پاره کردن لایه غضروفی پایین و بالا، به مهره فتق راه پیدا می‌کند.

دیسک جدا شده

زمانی که قطعه‌ای از هسته که از داخل حلقه دیسک بیرون آمده کاملا جدا شده باشد، یعنی دیسک جدا شده و به‌صورت یک قطعه آزاد است.

 

چه زمانی باید به دکتر مراجعه کنیم؟

اگر درد گردن داریو یا در کمر خود دردی را احساس می­‌کنید که به سمت پایین و پاهای شما حرکت می­‌کند و این درد همراه با احساس ضعف، بی‌حسی و یا مور مور شدن باشد، حتما باید برای درمان به پزشک متخصص اورتوپد مراجعه کنید و اول آزمایش ام‌آرای از شما می‌گیرد.

دلیل دیسک کمر

بیماری دیسک کمر اغلب در نتیجه فرسودگی دیسک‌ها در دوران پیری به وجود می‌آید که به اصطلاح به آن disk degeneration به معنی فاسد شدن دیسک می‌گویند.

با بالا رفتن سن، ستون فقرات شما مقداری از محتوای آب خود را از دست می‌­دهد. این موضوع باعث می‌شود انعطاف پذیری آن­ها کمتر شود و بیشتر در معرض پاره شدن یا پوسیدگی قرار بگیرند و پیچش و فشار کمتری را بتوانند تحمل کنند. در نتیجه احتمال عارضه در دیسک کمر افزایش می یابد.

اکثر مردم نمی‌­توانند دقیق علت به وجود آمدن فتق دیسک کمر خود را پیدا کنند. گاهی اوقات، بلند کردن اجسام بزرگ و سنگین با استفاده از ماهیچه‌های پشت خود به جای عضلات ران و پاها، می­تواند سبب بروز فتق دیسک شود. با این حال به ندرت پیش می­آید که سقوط و ضربه به ستون فقرات باعث بروز فتق دیسک شود.

 

ریسک فاکتورهای ابتلا به دیسک کمر

عواملی که ممکن است خطر مبتلا شدن به فتق دیسک کمر را افزایش دهد باید کنترل شود. برخی از این عوامل را در ادامه آورده‌ایم:

وزن خود را مدیریت کنید

اضافه وزن بدن، باعث فشار بیشتر روی دیسک‌ها در کمرتان می‌شود. هر چه وزن و فشار بیشتری روی نقطه ثقل بدن وارد شود، طبعا نواحی همچون دیسک کمر بیشتر از هر قسمت دیگری درگیر خواهد شد. برای همین یکی از توصیه‌های پزشکان برای کنترل دیسک کمر، پایین آوردن اصولی وزن بدن است.

مراقب فعالیت‌های فیزیکی روزانه خود باشید

افرادی که دارای شغل فیزیکی هستند بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به فتق دیسک هستند. اعمالی مثل بلند کردن، هل دادن، خم شدن و پیچ خوردن، تا حد زیادی احتمال مبتلا شدنتان به فتق دیسک را افزایش می­دهد.

ژنتیک را دست کم نگیرید

اصولا باور کردنی نیست اما ارثی بودن دیسک کمر، یک از عوامل شایع در فتق دیسک کمر محسوب می‌شود و اصطلاحا به آن دیسک کمر ارثی می‌گویند. بنابراین اگر به این مشکل دچار هستید، حتما سابقه خانوادگی خود را بررسی کنید و علاوه‌بر آن اطلاعات را در اختیار پزشکتان قرار دهید.

عوارض جانبی دیسک کمر

طناب نخاعی شما تا بخش‌های پایینی کانال نخاعی ادامه پیدا نکرده است، بلکه در زیر کمر شما، طناب نخاعی به دسته‌ای از ریشه‌های عصبی بلند (cauda equina) متصل می‌­شود که شبیه به دم اسب است. فتق دیسک کمر گاهی ممکن است این ریشه‌های عصبی (cauda equina) را فشرده کند. در این مواقع باید جراحی اورژانسی برای جلوگیری از ضعف یا فلج شدن دائمی، صورت بگیرد.

چنانچه در اثر مشکل دیسک کمر به مشکلات زیر دچار شده‌اید، باید به اورژانس مراجعه کنید:

  • وخیم تر شدن علائم؛ درد، بی حسی و ضعف ممکن است به قدری افزایش یابد که دیگر قادر به انجام فعالیت‌های روزمره خود نباشید.
  • اختلال در عملکرد روده‌ها و مثانه؛ افرادی که سندرم Cauda Equina دارند ممکن است به بی‌اختیاری ادرار دچار شوند.
  • بی‌حسی پهلو‌ها؛ این عارضه بی‌حسی می‌تواند به تدریج روی قسمت‌های پهلو‌ها، ران‌ها، کمر، پا‌ها و نواحی اطراف روده گسترش یابد و تاثیر بگذارد.

تشخیص دیسک کمر

در جریان معاینه، پزشک کمر را از نظر وجود درد احتمالی بررسی می‌کند. از بیمار خواسته می‌شود که دراز کشیده و پای خود را بلند کرده و در جهات مختلف حرکت دهد. این کار برای تشخیص دلیل درد انجام می‌شود.

همچنین آزمایش‌های عصبی برای بررسی موارد زیر انجام می‌شود:

  • رفلکس‌ها
  • قدرت عضلاتی
  • توان راه رفتن
  • توان احساس ضربات آهسته و لرزش

در بیشتر موارد انجام معاینه‌ی فیزیکی و گرفتن سوابق پزشکی برای تشخیص دیسک کمر، کافی است. اگر پزشک به موارد دیگر مشکوک باشد و یا بخواهد عصب درگیر را شناسایی کند، آزمایش‌های زیر هم انجام خواهد شد.

پیشگیری از دیسک کمر

روش‌های بسیاری برای پیشگیری از دیسک کمر وجود دارد اما بعضی از آن‌ها، ریسک خطر را کاهش می‌دهند و کارایی دارند:

  • وزن خود را در محدوده تناسب اندام نکه دارید؛ اضافه وزن باعث ایجاد فشار بیشتر بر روی دیسک های کمر می‌شود بنابراین با داشتن وزنی مناسب، یک تیر و دو نشان زیبایی و سلامتی را با هم می‌زنید.
  • وضعیت بدنی خود را در وضعیتی خوب نگه دارید؛ نگه داشتن بدن در وضعیت تعادل و خوب حتی در زمان نشستن، قدم‌زدن و ایستادن هم مهم است و از سایش مهره‌های کمر جلوگیری می‌کند.
  • برای بلند کردن اجسام از روش اصولی استفاده کنید؛ زمان بلند کردن اجسام سنگین از خم شدن کمر با زانوها صاف و بلند کردن وسایل سنگین بالاتر از سطح کمر بپرهیزید.
  • دخانیات استعمال نکنید؛ مصرف سیگار و دیگر دخانیات به دلیل کاهش اکسیژن خون، به‌مرور زمان باعث تحلیل رفتن دیسک و بی‌ثباتی ستون فقرات می‌شود.
  • عضلات مرکزی بدنتان را قوی کنید؛ هسته بدن که در ناحیه شکم و کمر قرار گرفته، بیشترین میزان فشار را تحمل می‌کند و معمولا کمترین حد توجه را در هنگام ورزش دارد. با توجه به این بخش از بدن، ببیشتر راه را در پیشگیری از دیسک کمر رفته‌اید.

درمان دیسک کمر

درمان سنتی، دارویی، ورزشی، درمان‌های جایگزین و جراجی برای دیسک کمر گزینه‌های پیش‌رویتان برای بهبودی هستند.

درمان سنتی دیسک کمر شامل تغییر شدت فعالیت‌های روزانه و جلوگیری از انجام حرکات خاص ایجاد کننده‌ درد و مصرف داروهای مسکن ضد درد است. این درمان‌ها علایم بیماری را در بیش‌تر بیماران ظرف چند روز تا چند هفته کاهش خواهند داد.

درمان دارویی شامل مصرف داروهای مسکنی مثل استامینوفن (acetaminophen)، ایبوپروفن (ibuprofen)، ناپروکسن سدیم (naproxen sodium) و کورتون و شل‌کننده عضلات است.

درمان غیر تهاجمی و ورزشی هم شامل دیسک کمر فیزیوتراپی می‌شود. برای کم کردن شدت درد، فیزیوتراپی هم توصیه می‌شود. در فیزیوتراپی با کمک حرکات و ورزش‌هایی خاص درد ناشی از دیسک کمر کاهش پیدا می‌کند.

درمان‌های جایگزین و درمان‌های دارویی تکمیلی ممکن است در بهبود درد کمر موثر باشند، برای مثال:

  • کایروپراکتیک (Chiropractic در این روش درمانی جایگزین، پزشک با دست روی کمر فشار وارد می‌کند و گفته می‌شود که این روش تا حد خوبی بر روی دردهای کمر موثر است و اثرات آن حداکثر تا یک ماه پا برجاست. در موارد نادر اما انجام این روش روی ناحیه‌ی گردن باعث نوع خاصی از سکته می‌شود.
  • طب سوزنی؛ با وجود اینکه اثرات این روش چندان زیاد نیست، با این همه برای رهایی از دردهای مزمن کمر و گردن مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  • ماساژ؛ در این روش درمانی که از دست استفاده می‌شود، در کوتاه مدت باعث بهبود نسبی درد می‌شود و در افرادی که دارای دردهای مزمن کمر هستند، بسیار موثر خواهد بود.

 

جراحی دیسک کمر

درصد کمی از بیماران مبتلا به دیسک کمر به جراحی نیاز دارند. در صورتی جراحی انجام می‌شود که درمان‌های معمول بعد از 6 هفته جواب ندهد و فرد دارای مشکلاتی همچون موارد زیر داشته باشد:

  • کنترل نداشتن روی درد
  • بی حسی و ضعف
  • مشکلاتی در راه رفتن و سرپا ایستادن
  • کنترل نداشتن روی دفع ادرار و مدفوع

در بیشتر موارد، پزشک قسمت برآمده‌ را اصطلاحا با دیسک کمر جراحی لیزر خارج خواهد کرد. در موارد نادر اما کل دیسک به کمک جراحی خارج می‌شود. در این مورد مهره‌های ستون فقرات باید به کمک گرافت استخوانی به هم متصل شوند.

فرایند جوش خوردن استخوان، گاهی ماه‌ها زمان می‌برد. برای حفظ ثبات ستون مهره‌ها از اجسام فلزی مخصوصی استفاده می‌شود. در موارد نادر پزشک جراح از دیسک‌های مصنوعی و پروتزی به جای دیسک آسیب دیده استفاده می‌کند.

در زمان درمان دیسک کمر، هوشیار باشید!

درمان دیسک کمر شدنی است و ترسی ندارد اما هوشیاری بیشتر می‌تواند به شما کمک کند. اما باید با گرفتن نوبت دکتر از پلتفرم دکتردکتر و آماده‌کردن خودتان پیش از ملاقات با پزشک خود را برای پاسخ دادن به این سوالات آماده کنید:

  • علایم بیماری چه زمانی شروع شده است؟
  • آیا اولین باری که علایم بیماری را احساس کردید، در حال بلند کردن، کشیدن و یا فشار دادن جسمی بودید؟ آیا کمر شما پیچ خورده است؟
  • آیا درد کمر شما را از انجام فعالیت‌هایی خاص باز داشته است؟
  • چه عوامل و کارهایی باعث شدت گرفتن علایم و یا بهبود آن‌ها می‌شود؟
  • چه داروها و یا مکمل‌های تغذیه‌ای مصرف می‌کنید؟

این مقاله در پاسخ به سوال یکی از کاربران در بخش پرسش‌ و پاسخ منتشر شده است. چنانچه سوال یا مشکلی در زمینه دیسک کمر دارید در قسمت نظرات پایین صفحه بپرسید. کارشناس سلامتی ما به شما پاسخ خواهد داد.

 

منبع : دکتردکتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوشته های مشابه